Katarzyna Bednarek

Dieta lekkostrawna - kiedy trzeba ją stosować?

12.04.2022

Dieta łatwostrawna, czasem potocznie dietą żołądkową albo lekkostrawną jest formą zmodyfikowaną diety tradycyjnej, stosowanej przez większość osób na co dzień [1]. Jest to jeden z najczęściej stosowanych sposobów żywienia w szpitalu, używana jako podstawa do planowania pozostałych typów diet leczniczych, oprócz bogatoresztkowej [1, 2]. Jak każdy typ diety zmodyfikowanej może być błędnie rozumiana i stosowana nieprawidłowo, a co za tym idzie wpływać negatywnie na organizm [3]. Co to jest dieta lekkostrawna i kiedy jest używana? Co powinniśmy jeść, stosując dietę lekkostrawną i jak może wyglądać śniadanie lekkostrawne czy obiad lekkostrawny? Jakich potraw unikać, a jakie posiłki będą zalecane? Jakie sposoby obróbki wykorzystywać w diecie lekkostrawnej? Czy trudno jest przygotować jadłospis na cały tydzień według zasad diety lekkostrawnej? Na te i wiele innych pytań oraz tabele z zalecanymi w diecie lekkostrawnej produktami znajdziecie odpowiedź w poniższym artykule.

Dieta lekkostrawna - charakterystyka

Głównym diety łatwo strawnej jest dostarczenie wszystkich niezbędnych składników pokarmowych przy jednoczesnym ograniczeniu produktów obciążających przewód pokarmowy. Dieta ma umożliwić przyswojenie jak największej ilości składników jak najmniejszym kosztem. Powinna pokrywać zapotrzebowanie energetyczne i dostarczać makro- oraz mikroelementy w takiej samej ilości, jak dieta podstawowa.

Modyfikacja względem diety tradycyjnej dotyczy zarówno doboru produktów łatwostrawnych jak i rodzaju technik przyrządzania posiłków, które sprawiają, że potrawy będą łatwo przyswajalne. Produkty ciężkostrawne powinny być eliminowane. Jedną z najważniejszych modyfikacji w diecie lekkostrawnej sprawiającej, że jadłospis będzie odpowiedni, a efekty jej działania widoczne jest ograniczenie, a często nawet wykluczenie produktów i posiłków obfitujących w tłuszcze.  Należy wyeliminować także potrawy smażone, wzdymające powodujące wzdęcia, długo zalegające w żołądku czy ostro przyprawione. Tradycyjne pieczenie także nie jest zalecane. Kolejną ważną zasadą jest zmniejszenie spożycia błonnika pokarmowego, który pęczniejąc w wyniku wiązania wody, zalega w przewodzie pokarmowym, powodując uczucie sytości. Nie jest to pożądane w przypadku chorób żołądka czy jelit, jednak warto pamiętać, że niewielka ilość tego składnika pokarmowego jest niezbędna, aby po wchłonięciu wody w jelicie mógł on ułatwić wypróżnianie, a także stworzyć odpowiednie podłoże dla korzystnej mikroflory bakteryjnej. Zalecana ilość błonnika w diecie lekkostrawnej powinna wynosić do 25g/ dobę. Do technik powodujących zmniejszenie ilości błonnika w diecie lub uczynienia go mniej drażniącym zaliczamy:

  • dobór młodych, delikatnych warzyw czy owoców
  • gotowanie
  • usuwanie skórki, błony w warzywach i owocach
  • przecieranie przez sito
  • miksowanie
  • wykorzystywanie soków
  • stosowanie produktów zbożowych o średnim stopniu przemiału

Posiłki powinny być spożywane 4-5 razy w ciągu doby, a ostatni z nich należy spożyć 2 godziny przed snem. Żeby dieta lekkostrawna przyniosła efekty, posiłki te powinny być niewielkie. Ważne jest także, żeby potrawy były świeżo przyrządzane, jako że przechowywanie ich w lodówce może zwiększyć ryzyko zakażenia bakteryjnego. [1,3]

Do kogo powinna być skierowana dieta lekkostrawna?

Dieta łatwo strawna najczęściej jest zalecana dla osób z problemami zdrowotnymi dotyczącymi układu trawiennego (m.in. w stanach zapalnych żołądka i jelit, nadmiernej pobudliwości jelita grubego, nowotworach przewodu pokarmowego, w chorobach przyzębia) jednakże odgrywa ona też ważną rolę w innych przypadkach chorobowych (np. w chorobach przebiegających z gorączką, w zapaleniu płuc o przebiegu ostrym, w okresach rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych, dla chorych długo leżących, w przypadku anoreksji), według ustaleń lekarza. Dietę lekkostrawną poleca się także osobom starszym [1-5]. Chory, który jest leczony w zakładzie zamkniętym powinien otrzymywać dietę łatwo strawną, zanim lekarz ustali dla niego dietę leczniczą [2].

Co można jeść na diecie lekkostrawnej?

Warto zwrócić szczególną uwagę na to, jakie produkty są lekkostrawne, bo tylko przy ich wykorzystaniu dieta będzie lekkostrawna. Przepisy powinny uwzględniać gotowanie w wodzie, gotowanie na parze, duszone, obsmażanie bez dodatku tłuszczu na patelni przeznaczonej do smażenia beztłuszczowego. Dozwolone jest także pieczenie w pergaminie,  folii przezroczystej, w naczyniach ceramicznych, w piekarniku lub opiekaczu elektrycznym czy na ruszcie. Zaleca się doprawianie w sposób łagodny, tak aby potrawy były smaczne i pobudzały często upośledzone podczas choroby czy rekonwalescencji łaknienie [1-3].

Tabela 1. Produkty zalecane w diecie łatwostrawnej [1-3].

Grupa produktówProdukty/potrawy dozwolone
Produkty zbożowePieczywo jasne i czerstwe (czasem pieczywo typu graham w małej ilości), sucharki, drobne kasza: manna, krakowska, jęczmienna łamana - dobrze oczyszczona, ryż, drobne makarony
Mleko i produkty mleczneMleko słodkie (≤ 2%) i zsiadłe, jogurt, kefir, sery: biały (chudy lub półtłusty), homogenizowany
Mięso, jaja, ryby, nasiona roślin strączkowychMięso: kurczak i indyk bez skóry, mięso z królika, cielęcina oraz w mniejszych ilościach niektóre części wołowiny i wieprzowiny (polędwica, rostbef, łopatka, mostek) Wędliny: szynka, schab, polędwica, filet Ryby morskie chude: dorsz, sola, mintaj, pstrąg tęczowy Jaja: na miękko i na twardo, jajecznica na dozwolonych tłuszczach, omletNasiona roślin strączkowych: żadne
TłuszczeMargaryny miękkie; oleje roślinne: rzepakowy, oliwa z oliwek, sojowy, słonecznikowy, kukurydziany
ZiemniakiGotowane, gotowane tłuczone, puree
Warzywa i owoceOwoce i warzywa pieczone, duszone, gotowane, bez skórki i pestek
DeseryKompoty, kisiel, musy, galaretki, biszkopty, ciasto drożdżowe
PrzyprawyŁagodne w ograniczonych ilościach: sól, cukier, sok z cytryny, koper zielony, kminek, tymianek, majeranek, bazylia, lubczyk, rozmaryn, wanilia, goździki, ew. cynamon
SosyDelikatne o łagodnym smaku zagęszczane zawiesiną z mąki, mleka np. koperkowy
NapojeNaturalna woda niegazowana, lekki napar z herbaty oraz kawy

Czego nie można jeść na diecie lekkostrawnej?

Wśród technik kulinarnych dyskwalifikujących potrawy z grona lekkostrawnych można wymienić smażenie i pieczenie na tłuszczu, jako że potrawa po nasiąknięciu tłuszczem jest ciężkostrawna i potęguje negatywne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Tabela 2. Produkty przeciwwskazane w diecie łatwostrawnej [1-3].

Grupa produktówProdukty/potrawy przeciwwskazane
Produkty zbożowePieczywo razowe żytnie i pszenne, każde pieczywo świeże, rogaliki francuskie (croissant), grube kasze: pęczak, gryczana, grube makarony
Mleko i produkty mleczneSery żółte i topione, sery pleśniowe, Feta, serki typu Fromage
Mięso, jaja, ryby, nasiona roślin strączkowychTłusta wieprzowina: schab karkowy, boczek, golonka, słonina; wołowina, baranina, gęś, kaczka Tłuste wędliny: mielonka, salami, parówki, drobno mielone kiełbasy, pasztetowa, kaszanka, pasztety Surowe jaja, mięso lub ryby: sushi, tatar. Ryby wędzone i konserwy rybne. Nasiona roślin strączkowych: soja, soczewica, bób, cieciorka
TłuszczeŚmietana, smalec, słonina, boczek, łój, margaryny twarde
ZiemniakiFrytki, wszelkiego rodzaju ziemniaki smażone, placki ziemniaczane, pyzy, chipsy
Warzywa i owoceOwoce niedojrzałe, gruszki, śliwki, papryka, rzodkiewka, rzepa, szczypior, wszystkie odmiany kapusty, kukurydza, warzywa konserwowane octem, cebula, czosnek, smażone ziemniaki, frytki Owoce w syropie lub w czekoladzie, dżemy wysokosłodzone, owoce suszone
DeseryTorty, ciasta z kremem, pączki, ciasto francuskie, faworki, batony 
PrzyprawyOstre przyprawy: ocet, pieprz, musztarda, papryka
SosyOstre, na zasmażkach, sosy na mocnych i tłustych wywarach mięsnych lub z kości
NapojeMocne kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe 

Dieta lekkostrawna - przykładowy jadłospis

Jadłospis w diecie lekkostrawnej - jak powinien wyglądać? Poniżej przedstawiono, jak może wyglądać dieta lekkostrawna: przykładowe śniadanie, drugie śniadanie, obiad, podwieczorek i kolacja. 

Śniadanie: czerstwe pszenne pieczywo, jajka na miękko, pomidor bez skórki i pestek, kawa zbożowa, mleko

Drugie śniadanie: czerstwa bułka pszenna z masłem,  biały ser z musem z dyni

Obiad: chuda wołowina duszona w sosie z koperkowym, ryż z duszonym szpinakiem

Podwieczorek: pierogi leniwe, obrane brzoskwinie, kefir

Kolacja: pasta z indyka i gotowanych warzyw (marchew, pietruszka), czerstwe pieczywo pszenne, słaba zielona herbata

Jak widać, nie jest potrzebna duża zmiana, aby tradycyjna dieta pasowała do zasad diety lekkostrawnej, żołądkowej. Jadłospis na cały tydzień może być oparty o tradycyjne posiłki i potrawy w nieco zmodyfikowanej formie (m.in. sposób obróbki termicznej, obieranie i wybieranie delikatnych warzyw i owoców oraz oczyszczonych produktów zbożowych) i nie powinno sprawić trudności ułożenie go.

Bibliografia:

  1. Ciborowska H. Dieta łatwostrawna, w: Dietetyka - Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Ciborowska H. i Rudnicka A., Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa 2007, 244-251
  2. Jarosz M. (red.) Zasady prawidłowego żywienia chorych w szpitalach. Instytut Żywności i Żywienia. Warszawa;2011
  3. https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/dieta-lekkostrawna-2/
  4. Aleksandrowicz, Ilona. "Dieta lekkostrawna jako terapia żywieniowa w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy." Journal of NutriLife 9 (2019).
  5. Mosiołek, Anna, and Jacek Gierus. "Program rehabilitacji masy ciała w anoreksji." Psychiatria 16.3 (2019): 132-138
Zamów sobie jedzenie! Zobacz jak działam
 Katarzyna Bednarek
Dietetyk

Katarzyna Bednarek

Dietetyk kliniczny, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Przeprowadza konsultacje dietetyczne on-line oraz edukuje pacjentów prowadząc stronę Spojrzenie na żywienie - dietetyk Katarzyna Bednarek. Pomaga pacjentom z nadmierną masą ciała, zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, nadciśnieniem oraz innymi chorobami dieto-zależnymi. Przekazuje wskazówki kobietom pragnącym zajść w ciążę, a także współpracuje ze sportowcami. Interesuje się zagadnieniem psychodietetyki i nieustannie rozwija, pogłębiając swoją wiedzę. Uwielbia gotować i podpowiadać pacjentom zdrowe przepisy.

Znaleźć ją można na stronach:


Powrót do listy wpisów